Vermaatschappelijking van de geestelijke gezondheidszorg

Een vernieuwd hulpaanbod vanuit het ­'Netwerk geestelijke gezondheidszorg Noord-West-Vlaanderen'

Op 26 april 2010 werd door de Interministeriële Conferentie Volksgezondheid de 'Gids naar een betere geestelijke ­gezondheidszorg door de realisatie van zorgcircuits en zorgnetwerken' goedgekeurd, kortweg 'artikel 107'. Vanuit de Brugse regio werd, in het kader hiervan, bij de federale overheid een project ingediend om een voorzieningsoverstijgend en samenhangend aanbod geestelijke gezondheidszorg (GGZ) in de regio te organiseren. Het AZ Sint-Jan ­Brugge-Oostende AV is mede-ondertekenaar van het ­ondertussen goedgekeurde project en speelt een belangrijke rol in de organisatie van de nieuw op te richten 'mobiele acute psychiatrische behandelteams'.

Geestelijke gezondheidszorg in beweging

Reeds enkele decennia is er binnen de GGZ in ons land een proces van vermaatschappelijking aan de gang. In de jaren '90 werden, via reconversie, bedden van psychiatrische ziekenhuizen (PZ's) afgebouwd om plaats te maken voor projecten zoals beschut wonen en psychiatrische thuiszorg. Artikel 11 van de ziekenhuiswet in 2002 was een volgende belangrijke stap: 'zorgprogramma's' en 'netwerken' werden in de GGZ geïntroduceerd en vormden een nieuwe basis voor erkenning, normering en financiering. Op advies van een task force, samengesteld uit beleidsvertegenwoordigers, werden diverse therapeutische projecten opgestart. Gaandeweg werd echter duidelijk dat de samenhang tussen de projecten ontbrak en dat er nood was aan een globaal model voor een voorzieningsoverstijgend en geïntegreerd GGZ-aanbod.

De goedkeuring van de 'Gids naar een betere geestelijke gezondheidszorg door de realisatie van zorgcircuits en zorgnetwerken' door de Interministeriële Conferentie Volksgezondheid in april 2010 is de start van een verregaande transformatie van de geestelijke gezondheidszorg. Artikel 107 van de ziekenhuiswet laat de ziekenhuizen toe middelen te realloceren om deze vernieuwde organisatie te financieren.

Naar een nieuw GGZ model

Tot op heden wordt de GGZ vooral vanuit instellingen en ­diensten georganiseerd. Conform de bovengenoemde gids zal de organisatie verschuiven naar een regionaal netwerk waarin alle actoren binnen een welomschreven gebied participeren. Hierbij moet er een integratie gebeuren van middelen van ziekenhuizen en (ambulante) diensten.

De gids beschrijft vijf functies die binnen een termijn van 3 jaar moeten ontwikkeld en op elkaar afgestemd worden. De vijf functies moeten een geïntegreerde oplossing bieden voor de GGZ-noden in de regio, laagdrempelig zijn, aangepast aan de individuele noden van de patiënt en zoveel als mogelijk in de eerste lijn en in de thuisomgeving van de patiënt uitgebouwd.

Functie 1 gaat over preventie, vroegdetectie en vroeginterventie. De huisartsen hebben hier, samen met andere eerstelijnsvoorzieningen en centra voor geestelijke gezondheidszorg een belangrijke opdracht. Functie 2 betreft nieuw op te richten mobiele psychiatrische behandelteams. Deze teams dienen via intensieve zorg in de thuissituatie een alternatief te zijn voor een ziekenhuisopname. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen teams die kortdurende zorg geven in acute situaties (2a) en teams voor langdurige zorg (2b). Functie 3 staat voor rehabilitatie van personen met langdurige GGZ-problematiek. De vierde functie betreft hospitalisatie. PAAZ'en en PZ's dienen de zorg beter op elkaar af te stemmen, met aandacht voor specifieke doelgroepen. Functie 5, ten slotte, richt zich op de woonfunctie, gekoppeld aan ondersteuning en begeleiding. ­Samenwerking met voorzieningen buiten de GGZ, zoals de ­sociale woningsector is hier noodzakelijk.

Netwerk geestelijke gezondheidszorg Noord-West-Vlaanderen

Op de Interministeriële Conferentie Volksgezondheid van 6 juli 2011 werd het project 'Netwerk geestelijke gezondheidszorg Noord-West-Vlaanderen' goedgekeurd (quotatie 1A). De goedkeuring van de projecten geldt voor drie jaar. In het totaal kregen 10 projecten de kwalificatie 1A.

Bij de voorbereiding van het project werd een zo breed ­mogelijk draagvlak nagestreefd. In de stuurgroep (dertien personen uit diverse settings) zijn ongeveer honderdzestig zorgpartners uit de regio vertegenwoordigd. Deze partners omvatten het hele werkveld geestelijke gezondheidszorg, maar ook de welzijnssector, huisartsenkringen, samenwerkingsinitiatieven eerstelijnsgezondheidszorg (SEL), regionale welzijnsraden en Similes. Om de verschillende functies en hun onderlinge samenhang uit te werken, werden werkgroepen opgericht met vertegenwoordigers uit de diverse betrokken instanties.

Het werkingsgebied van het project omvat twee subregio's die samenvallen met het werkingsgebied van de twee ­SEL-structuren van Brugge en Oostende (SEL Noord-West-Vlaanderen en SEL Oostende-Westkust). Om pragmatische redenen werd voor de mobiele teams gekozen om te starten binnen een beperktere regio (zie kaart). Momenteel zijn drie mobiele equipes actief: één equipe voor acute intensieve behandeling (2a team) en twee equipes voor langdurige zorg (2b teams). Deze equipes zijn actief in de zorgregio Brugge, Beernem, Houtland.

Via afbouw van bedden van de twee PZ's in de regio kwam personeel vrij om deze teams te bemannen. Tevens is er ­personeelsinput van enkele andere betrokken instellingen, waaronder ons ziekenhuis.

Rol van het AZ Sint-Jan Brugge-Oostende AV

Het ziekenhuis is vertegenwoordigd op de verschillende niveaus van de organisatiestructuur: netwerkcomité, stuurgroep, diverse werkgroepen. Daarnaast neemt ons ziekenhuis een belangrijke rol op in het mobiele acute team (2a) (foto). 
De lokalen in de Spanjaardstraat 12 op de campus SFX werden door het ziekenhuis ter beschikking gesteld van het 2a team. 
De beleidsartsen voor het team komen enerzijds van het AZ Sint-Jan Brugge-Oostende AV en van het PZ Onze-Lieve-Vrouw. De psychologe is vanuit de dienst EPSI (Eenheid voor Psychiatrische Spoed Interventie) van de campus Sint-Jan gedetacheerd voor de functie van therapeutisch coördinator. Er is trouwens een nauwe samen­werking tussen EPSI en het 2a team.

Dr. Hans van den Ameele
Departementshoofd Psychiatrie-­psychosomatiek
Campus Sint-­Jan en SFX