Handchirurgie anno 2012

Handchirurgie is een specialiteit die elementen bevat uit de Orthopedische en uit de Plastische Heelkunde.Tot eind vorige eeuw werd dit vaak door niet specifiek geschoolde specialisten uit de voornoemde specialiteiten bedreven. In tegenstelling tot deze twee specialiteiten, is in de handchirurgie een duidelijke scheiding tussen beide onmogelijk. Actueel is door het Europees Diploma voor Handchirurgie een progressieve afbakening ontstaan zonder dat deze specialiteit als dusdanig wordt erkend. De laatste decennia is deze subspecialiteit als entiteit ook aan belang gaan winnen in België. Professor Yves Allieu, voormalig diensthoofd van SOS Mains in Montpellier, beweerde altijd dat er geen kleine handchirurgie bestaat. Dit motto is van belang vermits het illustreert hoe specialistisch deze specialisatie is en hoe belangrijk het is om via een specifieke opleiding een prima kwaliteit te kunnen bieden op zowel chirurgisch, medisch als op het vlak van revalidatie. Een 24 uur op 24 uur beschikbaarheid van een hand- en microchirurg voor urgenties geeft dan ook de beste garantie voor het beste resultaat door een initieel adequate opvang.

Historiek

Op het einde van de jaren '90 werd in het AZ Sint-Jan het Handcentrum opgericht door de samenwerking van de dienst plastische heelkunde en de dienst orthopedische heelkunde, nadat in 1975 binnen ons ziekenhuis al de eerste duimreïmplantatie plaats had gevonden. De dienst orthopedische heelkunde opteerde vanaf 1998 resoluut voor een strategie met subspecialisaties waaronder ­handchirurgie. Ondertussen is er reeds veel gerealiseerd en kan het AZ Sint-Jan rekenen op een bijzonder goed uitgebouwde eenheid hand- en bovenste lidmaatchirurgie. De verdere uitbouw van het hand­centrum is mogelijk geweest door de komst van nieuwe stafleden-orthopedisch chirurgen met bijkomende opleidingen in gereputeerde buitenlandse centra (in Groot-Brittannië, Zuid-Afrika, Australië en Frankrijk) en met bijzondere interesse voor hand- en microchirurgie, alsook voor de reconstructieve chirurgie. Zodoende kunnen we een optimale verdeling verkrijgen van de workload met garantie voor de kwaliteit van de hand- en microchirurgie.

Het AZ Sint-Jan AV maakt ondertussen al meer dan vijf jaar deel uit van het SOS Hand netwerk (FESUM) binnen Europa en is als een van de weinige centra in België erkend als Hand Trauma Center door de Federation of European Societies of Surgery of the Hand (FESSH). Dit impliceert een 24u op 24u beschikbaarheid van het centrum voor handtraumata. Op vandaag wordt de permanentie voor SOS Hand en de Handchirurgie exclusief door het Hand- en Micro team van de dienst orthopedische heelkunde verzorgd.

Verwezenlijkingen

Het AZ Sint-Jan heeft zich kunnen profileren als een baken in het landschap waar alle opvang van handletsels mogelijk is.

Op urgentievlak impliceert dit de opvang van patiënten uit Oost- en West-Vlaanderen, maar ook uit de twee dichtstbijzijnde buurlanden Nederland en Frankrijk.

Op klinisch vlak ervaren we ook een evolutie en uitbouw van ­verdere specialisatie binnen de handchirurgie. Na de revolutie van de microchirurgie in de jaren '70, de endoscopische technieken eind de jaren '80, prothetische innovaties in de jaren '90, is de arthroscopische chirurgie van de pols en duimbasis meer en meer ontwikkeld in onze dienst in het eerste decennium van deze eeuw. De ruime ervaring in de heelkundige behandeling van de Ziekte van Dupuytren heeft ertoe geleid dat we sinds vorig jaar een van de Belgische testcentra voor het gebruik van een fibromatose oplossend collagenase zijn. Tenslotte is de congenitale handchirurgie een van de onderdelen die in Sint-Jan progressief aan belang wint. Hieraan is de kwaliteit van de dienst neonato­logie van het AZ Sint-Jan niet vreemd.

Op wetenschappelijk vlak wordt de kwaliteit van de hand­chirurgie geïllustreerd door een nauwe samenwerking met de universiteiten (consulentschap Universitair Ziekenhuis Brussel 
en samenwerking Universiteit Gent) alsook een actieve leidinggevende deelname in o.a. de Belgian Hand Group, de Société Française de Chirurgie de la Main en de European Wrist Arthroscopy Society. Veel handletsels vergen een bijzonder gespe­cialiseerde kinesitherapeutische aanpak. De specificiteit van dit beroep kan niet voldoende onderstreept worden.  Van bij het ontstaan van het Handcentrum eind de jaren '90 werd resoluut gekozen voor de opleiding van handtherapeuten in het AZ Sint-Jan. 
Een gespecialiseerde handtherapeut in Sint-Michiels was ons voorbeeld, en we slaagden dankzij de samenwerking met de dienst reumatologie en sportgeneeskunde.  Twee kinesithera­peuten liggen aan de basis van de oprichting van de handrevalidatie in ons ziekenhuis, waarna nog een derde handtherapeut 
na verloop van tijd het team heeft versterkt. De kwaliteit van deze revalidatie is een van de triggers tot het succes van de hand­chirurgie in het AZ Sint-Jan.

Toekomst

De verdere uitbouw van de handchirurgie in het AZ Sint-Jan is enkel mogelijk mits de inspanning van velen. Handletsels zijn nu eenmaal in aanpak zeer specialistisch en tijdrovend. Dit geldt zowel voor de acute aanpak voor de handchirurg, de opvang op de verpleegeenheid als de weerslag op het sociaal en professioneel leven van de patiënt. De troeven die we nu hebben zullen verder efficiënt aangewend worden om de reeds bereikte doelstellingen te consolideren en nieuwe uitdagingen op voornamelijk klinisch en wetenschappelijk vlak aan te gaan.

Dr. Jean Goubau, Dr. Petrus Van Hoonacker, Dr. Bart Berghs
Stafleden Orthopedie
Dr. Diederick Kerckhove
Geconsulteerd arts