De zorg voor ons geheugen, een bron van samenwerking

Geheugen- en andere cognitieve problemen zijn gerelateerd aan ouder worden, en kunnen ook door lichamelijke ­aandoeningen, psychische problemen, medicatie of overmatig gebruik van alcohol veroorzaakt zijn. Maar vaak gaat het om de Ziekte van ­Alzheimer of vasculaire dementie, of om een andere hersenaandoening. Vroegdiagnostiek en gecombineerde medicamenteuze en niet-medicamenteuze interventies beïnvloeden het verloop, de functionaliteit, de sociale interactie en de levenskwaliteit van patiënten en hun mantelzorgers. Wetenschappelijk onderzoek, nieuwe farmaca, nieuwe initiatieven en bundeling van krachten over disciplines en settings heen worden voor de toekomst een uitdaging.

De Geheugenkliniek: interdisciplinaire ­diagnostiek, behandeling en begeleiding

De Geheugenkliniek van AZ Sint-Jan Brugge-Oostende AV is sinds 2000 een ambulant centrum voor vroegtijdige diagnostiek, behandeling en begeleiding van patiënten met geheugen­klachten, andere cognitieve problemen, veranderingen van gedrag, persoonlijkheid of functioneren. Ze richt zich vooral tot ouderen vanaf 60 jaar, hoewel deze grens niet expliciet is.

Gezien de complexiteit is gekozen voor een samenwerkings­verband van de geriater, neuroloog, ouderenpsychiater en ­neuropsycholoog, met uitgebreide ondersteuning van de ­verpleegkundige, ergotherapeut en maatschappelijk werker.

Na het individueel diagnostisch traject, worden in het interdisciplinair teamoverleg de verschillende invalshoeken samen­gelegd om tot een genuanceerde en onderbouwde diagnose en geïntegreerd behandelingsplan te komen, eventueel met een aangepast revalidatieprogramma.

Eén van de specialisten neemt de bespreking, de behandeling, de opvolging en de zorg voor de patiënt en de mantelzorger op zich. De huisarts blijft de spilfiguur in de zorg. Mogelijke psychosociale zorginterventies worden door de maatschappelijk werker aangebracht. Bij complexe zorgsituaties wordt al jarenlang samengewerkt met de dementieconsulenten van Expertise-centrum Dementie Foton voor coaching en ondersteuning.

De interdisciplinaire geheugenkliniek wil in een progressief opgebouwd klimaat van vertrouwen gedurende het hele ziekte­proces ondersteunend zijn voor de patiënt met dementie, zijn mantelzorger en de eerste lijn.

In 2011 werden 255 patiënten wegens vermoeden van dementie geëvalueerd. De jongste was 52 jaar, de oudste 91 jaar. 18 patiënten waren jonger dan 65 jaar, 68 jonger dan 75 jaar, 169 ouder dan 75 jaar. In totaal werden 744 patiënten opgevolgd. De geheugenkliniek is partner in het project 'Integraal zorgaanbod voor mensen met jongdementie' en het project 'Dementievriendelijk Brugge'.

'Geheugenrevalidatie West-Vlaanderen': een multicentrisch project in Brugge

In september 2011 ging het RIZIV-project 'Geheugenrevalidatie West-Vlaanderen' voor onze provincie van start. De geheugenklinieken van AZ Sint-Jan Brugge-Oostende AV en AZ Sint-Lucas besloten samen met Expertisecentrum Dementie Foton tot dit samenwerkingsinitiatief. Gezien de bijzondere expertise van deze drie partners in de zorg voor mensen met dementie vanuit verschillende invalshoeken, zorgt de bundeling van deze krachten voor een grote complementariteit. De geheugenrevalidatie is sindsdien gecentraliseerd in het Fotonhuis in Brugge.

De doelstelling is de patiënt en zijn mantelzorger te helpen zich zo goed mogelijk aan te passen aan de realiteit van het ziekteproces, met zoveel mogelijk zelfredzaamheid en functionaliteit, participatie in zijn sociale context, zolang mogelijk in zijn eigen thuisomgeving, met zo goed mogelijke levens­kwaliteit. Daarom nemen zowel de patiënt als zijn mantel­zorger deel aan het programma.

Het programma verloopt over maximaal een jaar en is bedoeld voor thuiswonende patiënten bij wie door een neuroloog, geriater of psychiater, een diagnose dementie is gesteld. Er is evidentie dat het meeste effect bekomen wordt bij mensen met Ziekte van Alzheimer in de beginfase. Essentieel is de aanwezigheid van ziekte-inzicht, motivatie en leervermogen. Intussen nemen 24 personen deel aan het programma.

De verwijzing gebeurt door de specialist of door de huisarts, en kan vanuit de hele regio West-Vlaanderen. Het revalidatieteam is multidisciplinair samengesteld met zorgverleners uit de drie settings: twee klinisch psychologen, twee ergotherapeuten, een neuroloog en een geriater, een maatschappelijk werker en een secretaresse.

Bij de intake gebeurt een bilan van de moeilijkheden en de behouden vaardigheden op neuropsychologisch en functioneel vlak, en van de belasting en draagkracht van de mantelzorger. De emotionele en sociale context, de hulpvraag en de noden worden binnen een bredere context verkend. Aan de hand hiervan worden samen met de patiënt en de mantelzorger, de individuele doelstellingen voor de revalidatie geformuleerd, aansluitend op hun leefwereld en hun dagelijkse leven.

De behandelingssessies, deels met de patiënt én zijn mantel­zorger, deels individueel, zijn divers:

  • cognitieve training, aanleren van alternatieve strategieën vanuit vaardigheden, en van gebruik van hulpmiddelen (agenda, gsm/telefoon, ...) met terugkoppeling naar de mantelzorger
  • psycho-educatie om de situatie en de moeilijkheden beter te begrijpen, met tips om zich te handhaven en hiermee te leren omgaan
  • evaluatie en advies rond aanpassing van de leefomgeving via huisbezoek
  • advies rond sociale wetgeving, gepaste voorzieningen, ­praktische professionele hulpverlening door thuiszorg­ondersteunende diensten

Progressief wordt een vertrouwensband opgebouwd die ook intense emotionele ondersteuning biedt.

In het maandelijks teamoverleg worden de patiënten ­besproken en het verloop van de revalidatie en de moeilijkheden ­overlegd. Bij de start is er overleg met de huisarts, en ook de ­zorgver­­leners van de eerste lijn worden betrokken.

De maatschappelijk werker van het project zet ook haar jarenlange expertise als dementieconsulent van Foton verder, en legt eventueel de link naar de ontmoetingsgroep voor mensen met beginnende dementie en met de thuisbegeleidingsdienst van Foton.

Dr. Bea Temmerman
Medisch coördinator geheugenkliniek en ­-revalidatie
Campus Sint­-Jan